Προοπτικές και προκλήσεις της αξιοποίησης των υπολειμμάτων του αγροδιατροφικού τομέα στη διατροφή των μονογαστρικών ζώων

Abstract

Η παρούσα διπλωματική μελέτη εξετάζει τις προοπτικές και τις προκλήσεις της αξιοποίησης υπολειμμάτων και υποπροϊόντων του αγροδιατροφικού τομέα στη διατροφή των μονογαστρικών ζώων, με έμφαση στους χοίρους και τα πτηνά. Η μελέτη εστιάζει αρχικά στη σημασία της χοιροτροφίας και της πτηνοτροφίας για την κάλυψη των αναγκών σε πρωτεΐνη ζωικής προέλευσης και την επισιτιστική επάρκεια, αλλά και στις πιέσεις που δέχονται οι συγκεκριμένοι κλάδοι λόγω του αυξημένου κόστους των ζωοτροφών, της εξάρτησης από συμβατικές πρωτεϊνούχες πρώτες ύλες, των διαταραχών στην εφοδιαστική αλυσίδα και των αυξανόμενων απαιτήσεων περιβαλλοντικής βιωσιμότητας. Σκοπός της εργασίας είναι να διερευνηθεί κατά πόσο τα αγροδιατροφικά υποπροϊόντα μπορούν να αποτελέσουν εναλλακτικές πρώτες ύλες ζωοτροφών, συμβάλλοντας στη μείωση της σπατάλης πόρων, στη μερική υποκατάσταση συμβατικών ζωοτροφών και στην προώθηση της κυκλικής οικονομίας. Για την προσέγγιση του θέματος αξιοποιούνται επιστημονικές δημοσιεύσεις, διαθέσιμα παγκόσμια, ευρωπαϊκά και εθνικά στατιστικά δεδομένα, καθώς και επίσημα ευρωπαϊκά και εθνικά νομοθετικά κείμενα. Με βάση αυτό το υλικό, αναλύονται η θέση της χοιροτροφίας και της πτηνοτροφίας στη σύγχρονη ζωική παραγωγή, οι βασικές αρχές διατροφής των μονογαστρικών ζώων, η σημασία του σογιάλευρου και των πρωτεϊνούχων πρώτων υλών, καθώς και οι βασικές κατηγορίες υποπροϊόντων του αγροδιατροφικού τομέα. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στη θρεπτική αξία και στη χημική σύσταση των υποπροϊόντων, στην παρουσία βιοδραστικών ενώσεων, στους αντιδιαιτητικούς παράγοντες, στις τεχνολογικές δυνατότητες επεξεργασίας τους, καθώς και στις απαιτήσεις που αφορούν την ασφάλεια, την υγιεινή και την ιχνηλασιμότητα των ζωοτροφών. Από την ανάλυση αυτή προκύπτει ότι, τα αγροδιατροφικά υποπροϊόντα μπορούν, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, να συμβάλουν στη διαμόρφωση πιο βιώσιμων και αποδοτικών συστημάτων διατροφής για τα μονογαστρικά ζώα. Ωστόσο, η αξιοποίησή τους απαιτεί προσεκτικό σχεδιασμό και δεν μπορεί να εφαρμοστεί χωρίς επιστημονική τεκμηρίωση, κατάλληλη επεξεργασία, σαφές θεσμικό πλαίσιο και συνεργασία μεταξύ παραγωγών, επιχειρήσεων, ερευνητικών φορέων και συμβουλευτικών δομών. Συνεπώς, η χρήση τους μπορεί να ενισχύσει τη βιωσιμότητα και την ανθεκτικότητα της ζωικής παραγωγής, εφόσον εντάσσεται σε ένα οργανωμένο, ασφαλές και τεκμηριωμένο πλαίσιο εφαρμογής.

Abstract The present MSc thesis examines the prospects and challenges of utilising residues and by-products from the agro-food sector in monogastric animal nutrition, with emphasis on pigs and poultry. The study initially focuses on the importance of pig and poultry production in meeting the demand for animal-derived protein and supporting food security, while also considering the pressures faced by these sectors due to the rising cost of feed, dependence on conventional protein feed materials, supply-chain disruptions and increasing requirements for environmental sustainability. The aim of the thesis is to investigate whether agro-food by-products can serve as alternative feed ingredients, contributing to the reduction of resource waste, the partial replacement of conventional feed materials and the promotion of the circular economy. To approach this topic, scientific publications, available global, European and national statistical data, as well as official European and national legislative documents, are used. Based on this material, the thesis analyses the role of pig and poultry production in modern livestock production, the basic principles of monogastric animal nutrition, the importance of soybean meal and protein feed materials, as well as the main categories of agro-food by-products. Particular emphasis is placed on the nutritional value and chemical composition of these by-products, the presence of bioactive compounds, antinutritional factors, processing possibilities, and requirements related to feed safety, hygiene and traceability. This analysis indicates that agro-food by-products can, under specific conditions, contribute to the development of more sustainable and efficient feeding systems for monogastric animals. However, their utilisation requires careful planning and cannot be implemented without scientific documentation, appropriate processing, a clear regulatory framework and cooperation among producers, businesses, research organisations and advisory structures. Therefore, their use can strengthen the sustainability and resilience of livestock production, provided that it is integrated into an organised, safe and evidence-based framework of application.