Μελέτη συσχέτισης διατροφικής συμπεριφοράς και πρόσληψης υγρών με κοινωνικούς παράγοντες σε ευαίσθητες κοινωνικά ομάδες

Abstract

Η διατροφή και η επαρκής ενυδάτωση συνδέονται στενά με την υγεία και την ποιότητα ζωής. Οι υγιεινές όμως επιλογές δεν είναι εξίσου εφικτές για όλους, καθώς εξαρτώνται από το κοινωνικό και οικονομικό περιβάλλον και από ψυχοκοινωνικούς παράγοντες που επιβαρύνουν ιδιαίτερα τις ευάλωτες ομάδες. Σκοπός της διατριβής ήταν να διερευνηθεί η ποιότητα της διατροφής, η προσκόλληση στη Μεσογειακή Διατροφή, η ενυδάτωση, η σωματική κατάσταση και ο ρόλος του κοινωνικού κεφαλαίου και της ποιότητας ζωής, σε τρεις ευάλωτες ομάδες του πληθυσμού (συνολικά 4.622 άτομα): ωφελούμενους του πιλοτικού προγράμματος «Σχολικά Γεύματα» (797 συμμετέχοντες: 311 μαθητές, 327 γονείς, 159 εκπαιδευτικοί), άτομα τρίτης ηλικίας (890 συμμετέχοντες – 436 στην Κρήτη και 454 στην Αθήνα) και ενήλικες δικαιούχους επισιτιστικής βοήθειας ΤΕΒΑ (2.935 άτομα). Μεθοδολογικά, αξιοποιήθηκαν δεδομένα από συγχρονικές μελέτες πεδίου, με σταθμισμένα ερωτηματολόγια και ανθρωπομετρικές μετρήσεις. Στα σχολεία, η συμμετοχή βελτίωσε την προσκόλληση στη Μεσογειακή Διατροφή (από 34,5% σε 40,8%) και έγινε ευρέως αποδεκτή, ωστόσο αυξήθηκαν ταυτόχρονα τόσο τα παχύσαρκα (από 6,8% σε 15,1%) όσο και τα ελλειποβαρή παιδιά (από 4,3% σε 6,8%), μια πρώιμη μορφή συνύπαρξης υποσιτισμού και παχυσαρκίας που δείχνει ότι το σχολικό γεύμα από μόνο του δεν αρκεί. Στους ηλικιωμένους η προσκόλληση ήταν μέτρια (μέση τιμή ~32/55, υψηλή μόνο στο 16,7%), ενώ το κοινωνικό κεφάλαιο συσχετίστηκε θετικά με την προσκόλληση στη Μεσογειακή Διατροφή. Η πρόσληψη νερού ήταν επαρκής (περίπου 2,6 L/ημέρα στους άνδρες και 2,4 L/ημέρα στις γυναίκες) και κύριος προγνωστικός παράγοντάς της ήταν η ποικιλία των ροφημάτων. Στους δικαιούχους της επισιτιστικής βοήθειας η εικόνα ήταν επιβαρυμένη: περίπου το 42% λάμβανε λιγότερες από 1.950 kcal την ημέρα, το 18,6% δεν κάλυπτε τις ανάγκες σε πρωτεΐνη και το 69,4% ήταν υπέρβαρο ή παχύσαρκο, με συχνές ελλείψεις σε βιταμίνη D, ασβέστιο, φυλλικό οξύ και σίδηρο. Παρατηρήθηκε δηλαδή ταυτόχρονη ύπαρξη υποσιτισμού και παχυσαρκίας. Συμπερασματικά, η διατροφή και η ενυδάτωση των ευάλωτων ομάδων δεν είναι ζήτημα ατομικής μόνο επιλογής, αλλά αντανακλούν το κοινωνικό τους πλαίσιο, με το κοινωνικό κεφάλαιο και την ποιότητα ζωής να λειτουργούν προστατευτικά. Οι διατροφικές παρεμβάσεις χρειάζεται συνεπώς να συνδυάζονται με κοινωνική στήριξη και με ενίσχυση των δεσμών της κοινότητας, ώστε να μειωθούν οι διατροφικές ανισότητες.

Abstract Diet and adequate hydration are closely linked to health and quality of life. Yet healthy choices are not equally attainable for everyone, since they depend on the social and economic environment and on psychosocial factors that weigh particularly heavily on vulnerable groups. The aim of the thesis was to investigate dietary quality, adherence to the Mediterranean Diet, hydration, nutritional status, and the role of social capital and quality of life, in three vulnerable groups of the population (4,622 individuals in total): beneficiaries of the pilot "School Meals" program (797 participants: 311 students, 327 parents, 159 teachers), older adults (890 participants – 436 in Crete and 454 in Athens), and adult beneficiaries of FEAD food assistance (2,935 individuals). Methodologically, the work used data from cross-sectional field studies, with standardized questionnaires and anthropometric measurements. In schools, participation improved adherence to the Mediterranean Diet (from 34.5% to 40.8%) and was widely accepted, yet both obese (from 6.8% to 15.1%) and underweight children (from 4.3% to 6.8%) increased at the same time, an early form of coexisting undernutrition and obesity that shows the school meal alone is not enough. Among older adults, adherence was moderate (mean ~32/55, high in only 16.7%), while social capital was positively associated with adherence to the Mediterranean Diet. Water intake was adequate (about 2.6 L/day in men and 2.4 L/day in women), and its main predictor was the variety of beverages consumed. Among food assistance recipients, the picture was worse: roughly 42% consumed fewer than 1,950 kcal a day, 18.6% did not meet their protein needs, and 69.4% were overweight or obese, with frequent deficiencies in vitamin D, calcium, folate and iron. Undernutrition and obesity were thus present at the same time. In conclusion, diet and hydration in vulnerable groups are not solely a matter of personal choice but reflect their social context, with social capital and quality of life acting protectively. Nutrition measures therefore need to be combined with social support and stronger community ties, so that dietary inequalities can be reduced.